Ψαρά, ένας τόπος γαλήνιας τελειότητας στην καρδιά του Αιγαίου!


Στων Ψαρών την ολόμαυρη Ράχη

περπατώντας η δόξα μονάχη

μελετά τα λαμπρά παλικάρια

και στην κόμη στεφάνι φορεί,

καμωμένο από λίγα χορτάρια

που ’χαν μείνει στην έρημη γη!

Διονύσιος Σολωμός

Το ύψωμα της Μαύρης Ράχης, το πλέον διάσημο τοπόσημο των Ψαρών.

Τα ηρωικά Ψαρά μας υποδέχθηκαν στη γαλήνια αγκαλιά τους, στον μικρό και μοναδικό οικισμό του νησιού, που κρατώντας την ανθρώπινη κλίμακά του, αποτελεί τόπο ιδανικό για ήρεμες και οικογενειακές διακοπές, έναν τόπο ιδανικό για περισυλλογή και απόλυτη χαλάρωση. Μόνο ο μεγάλος και ιστορικός ναός του Αγίου Νικολάου εντυπωσιάζει με το μέγεθός του, μαρτυρώντας αδιάψευστα το μεγαλείο και τις δόξες της προεπαναστατικής περιόδου, μαζί με λίγα αρχοντικά στην είσοδο του λιμανιού, καθώς και την εκκλησία του Χριστού. Το ιστορικό και πολύπαθο ύψωμα της Μαύρης Ράχης, στο νότιο άκρο της χερσονήσου του Παλαιοκάστρου, που περικλείει το λιμάνι από τη δυτική του πλευρά, εξακολουθεί να κατοπτεύει τα πάντα, τώρα πια όμως κι αυτό ακόμα «χαμογελά» στους επισκέπτες του νησιού, όπως και όλοι ανεξαιρέτως οι φιλόξενοι κάτοικοι των Ψαρών, που μας σκλάβωσαν κυριολεκτικά με την απροσποίητη ευγένεια και την καλοσυνάτη διάθεσή τους. Μας εντυπωσίασε, επίσης, η αύρα οργάνωσης, καθαριότητας και φροντίδας που αποπνέει το νησί, καθώς και μια αδιόρατη αίσθηση τελειότητας, με την έννοια του ότι κάθε πράγμα είναι εκεί που θα έπρεπε να είναι και κυρίως όπως θα έπρεπε να είναι, κάτι που δεν είναι πάντοτε αυτονόητο!

Το δεύτερο εμβληματικότερο σημείο του νησιού δεν θα μπορούσε να είναι άλλο από το Μοναστήρι της Παναγίας, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου.

Ο μοναδικός οικισμός των Ψαρών, χτισμένος στο μυχό του ομώνυμου όρμου, πάνω σε μικρή χερσόνησο, φιλοξενεί τους περίπου 440 κατοίκους του νησιού.

Το ιστορικό νησί των Ψαρών βρίσκεται σε απόσταση 32 ν.μ. Β.Δ. της Χίου και μαζί με τα Αντίψαρα -όπου υπάρχει μικρός οικισμός χωρίς μονίμους κατοίκους- και άλλες μικρές, ακατοίκητες επίσης νησίδες, όπως το Δασκαλιό, το Άι-Νικολάκι και άλλα πιο μικρά, αποτελούν τον Δήμο Ψαρών, με συνολική έκταση 67 τ.χλμ., εκ των οποίων τα 42 τ.χλμ. καταλαμβάνει το νησί των Ψαρών. Μορφολογικά το νησί είναι ορεινό και βραχώδες στο βόρειο και ανατολικό τμήμα του, με ομαλότερες κλίσεις νότια και νοτιοανατολικά. Το υψηλότερο σημείο του αποτελεί η κορυφή Προφήτης Ηλίας, με υψόμετρο 531 μ.

Πανοραμική άποψη της γραφικής πολιτειούλας των Ψαρών και του λιμανιού από το ύψωμα της Μαύρης Ράχης.

Η δυτική πλευρά του χωριού, όπου δεσπόζει ο εντυπωσιακός σε μέγεθος Ι.Ν. του Αγίου Νικολάου.

Το νησί κατοικήθηκε από την αρχαιότητα και τ’ όνομά του συναντάται για πρώτη φορά στον Όμηρο ως «Ψυρίη Νήσος», δια στόματος του σοφού Νέστορος, στο επεισόδιο του «Νόστου». Αναφέρεται επίσης από τον Στράβωνα ως «τα Ψύρα», ενώ με την ίδια ονομασία εμφανίζεται και σε έργο του 11ου αιώνα, του Ευσταθίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος απέδωσε στα Ελληνικά την «Περιήγηση της Οικουμένης», του Διονυσίου του Περιηγητή. Κατά τη διάρκεια του 15ου και 16ου αι. αποικίστηκε από Θεσσαλούς, Ευβοείς και Χιώτες, οι οποίοι θέλησαν να ξεφύγουν από τον τουρκικό ζυγό. Οι Ψαριανοί, φοβούμενοι τις πειρατικές επιδρομές, έχτισαν το Παλαιόκαστρο και παράλληλα ανέπτυξαν ναυτική δραστηριότητα. Έτσι μπόρεσαν να προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες στην Ελληνική Επανάσταση, δεδομένου ότι Ψαριανοί ήταν οι ξακουστοί πυρπολητές Κωνσταντίνος Κανάρης, Δημήτρης Παπανικολής, Κωνσταντίνος Νικόδημος, Νικολής Αποστόλης κ.άλ. Το γεγονός αυτό ωστόσο, υπήρξε η αιτία της ολοκληρωτικής καταστροφής των Ψαρών, από τους Τούρκους, τον Ιούνιο του 1824. Οι 14.000 γενίτσαροι κατέκαψαν το νησί, έσφαξαν και αιχμαλώτισαν τους κατοίκους του, εκτός από εκείνους που προτίμησαν να πεθάνουν μόνοι τους, ανατινάζοντας τις πυριτιδαποθήκες του νησιού. Όσοι Ψαριανοί μπόρεσαν να διαφύγουν μαζί με τον Κανάρη, έχτισαν αργότερα τα Νέα Ψαρά στην Εύβοια, ενώ εγκαταστάθηκαν επίσης στην Ερμούπολη της Σύρου, στην Χίο και στη Μυτιλήνη. Η καταστροφή αυτή ενέπνευσε στον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό τους πασίγνωστους στίχους του, με τους οποίους και ξεκινά το παρόν άρθρο. Η Ελληνική Βουλή, σε ένδειξη τιμής για τη θυσία των Ψαριανών, αποφάσισε το 1844 ότι οι μετεγκατασταθέντες στην Ερέτρια και στα Νέα Ψαρά, θα έχουν για 100 χρόνια το δικαίωμα να εκλέγουν δύο βουλευτές. Μετά την απελευθέρωση των Ψαρών όμως, το σχετικό άρθρο τροποποιήθηκε και ορίστηκε να εκλέγονται δύο βουλευτές, μέχρι το 1944, από κοινού από τα Παλαιά Ψαρά (Ψαρά και Αντίψαρα) και τα Νέα Ψαρά. Τα Ψαρά ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1912. Τον Δεκέμβριο του 2018, σύμφωνα με απόφαση που δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. της 11ης/12/2018, πραγματοποιήθηκε η επίσημη ανακήρυξη των Ψαρών και της Κάσου σε «Ηρωικές Νήσους», λόγω της καταστροφής των δύο νησιών κατά τη διάρκεια του αγώνα για την ανεξαρτησία.

Τα Ψαρά ήταν από τα πρώτα νησιά που ξεσηκώθηκαν ενάντια στον Τουρκικό ζυγό, στις 10 Απριλίου 1821 και το Πάσχα της ίδιας χρονιάς ανύψωσαν την επαναστατική τους ερυθρόλευκη σημαία, η οποία ως σήμερα κυματίζει υπερήφανα σε πολλά σημεία του νησιού, βροντοφωνάζοντας προς πάσα κατεύθυνση «Ελευθερία ή Θάνατος».

Τα αυτοκίνητα στο νησί είναι μετρημένα, αλλά οι αποστάσεις μικρές ώστε να μπορούν άνετα να καλυφθούν με τα πόδια, τόσο εντός του οικισμού, όσο και στο υπόλοιπο νησί, το οποίο προσφέρεται για περιπατητικό τουρισμό.

Ο Νικόλαος Αποστόλης (1770 – 1827), ο ναύαρχος του ψαριανού στόλου κατά την διάρκεια της επανάστασης, μυήθηκε το 1821 στη Φιλική Εταιρία και διακρίθηκε σε όλες τις ναυτικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα δε στη ναυμαχία του Γέροντα και στον αποκλεισμό του Μεσολογγίου.

Στα ερείπια του σπιτιού του ναυάρχου Αποστόλη δημιουργήθηκε πλατεία με την προτομή του…

…η οποία ατενίζει αγέρωχα προς την ανατολή, αλλά και προς το γειτονικό λοιμοκαθαρτήριο Σπιτάλια, στο ανατολικό άκρο της ρηχής και αμμώδους παραλίας Κατσούνι…

…μίας από τις πλέον πολυσύχναστες του νησιού, λόγω και της εγγύτητάς της προς τον οικισμό. Τα Σπιτάλια, κατάλοιπο της λέξης hospital, δηλαδή νοσοκομείο, σήμερα λειτουργούν ως εστιατόριο και cafe, ενώ υπήρξαν, όπως ήδη αναφέραμε, τα παλιά λοιμοκαθαρτήρια του νησιού, στα οποία έπρεπε να παραμείνουν οι Ψαριανοί  επιστρέφοντας από τα ταξίδια τους, μένοντας σε καραντίνα για την πιθανότητα εκδήλωσης κάποιων ασθενειών, προτού επιστρέψουν στις οικογένειές τους.

Ακριβώς πίσω από τα Σπιτάλια η επίσης πολυσύχναστη παραλία της Αγίας Κυριακής και ακόμα βορειότερα η Μεγάλη Άμμος (διακρίνεται στο βάθος) και η παραλία Λαζαρέτα.

Ακριβώς απέναντι, στη νότια πλευρά του λιμανιού των Ψαρών, στέκονται τα κανόνια που συντροφεύουν την προτομή του πυρπολητή Κωνσταντίνου Κανάρη

…η οποία υψώνεται υπερήφανα εδώ, στο Μπούρτζι, στις παρυφές του λόφου της Μαύρης Ράχης

…απ’ όπου το γενναίο τέκνο των ηρωικών Ψαρών αγναντεύει την αγαπημένη του θάλασσα! Ο Κανάρης μπήκε στον αγώνα πολύ νέος και από την πρώτη στιγμή διακρίθηκε για την ανδρεία και την αυταπάρνησή του. Πολλά είναι τα ηρωικά κατορθώματά του και ανυπολόγιστες οι καταστροφές, που προξένησε στον τουρκικό στόλο με τα πυρπολικά του. Ένα από τα σημαντικότερα κατορθώματά του ήταν και η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας στην Χίο, τον Ιούνιο του 1822.

Ο Κανάρης (1793 – 1877) ευτύχησε να δει την Ελλάδα ελεύθερη. Η πατρίδα, για τις μεγάλες υπηρεσίες που πρόσφερε στον αγώνα, τον τίμησε με τα ανώτατα αξιώματα. Έγινε Ναύαρχος, Γερουσιαστής, Υπουργός των Ναυτικών και Πρωθυπουργός, σε πολύ κρίσιμες για την πατρίδα μας ώρες.

Οι Ψαριανοί, αν και έφτιαξαν ολόκληρο στόλο καραβιών, διατήρησαν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους, τα ήθη και τα έθιμά τους, ως αντίβαρο ίσως στην συνεχή επαφή τους με τον έξω κόσμο. Κυρίαρχο στοιχείο σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του νησιού είναι η θάλασσα και το ενδιαφέρον για επαγγέλματα άλλα, πλην του ναυτικού, παραμένει πολύ περιορισμένο. Η ναυτική παράδοση εξακολουθεί να είναι καθοριστική.

Ο εμβληματικός ανεμόμυλος, λίγο υψηλότερα από το Μπούρτζι, καθ’ οδόν προς το ανέβασμα για την κορυφή της Μαύρης Ράχης

…την οποία και σηματοδοτεί το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και της Αγίας Άννας Παλαιοκάστρου.

To λιτό αυτό μνημείο ανηγέρθη το 1956 «Εις Μνήμην των Αθανάτων του Ολοκαυτώματος της Μαύρης Ράχης«, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην σχετική εντοιχισμένη πλάκα. Μερικά τείχη και ένας βράχος στη θέση της πυριτιδαποθήκης μένουν επίσης από το παρελθόν, υπενθυμίζοντας εσαεί την αντίσταση και την αυτοθυσία των 120 Ψαριανών, οι οποίοι προτίμησαν να ανατιναχθούν, όταν συνειδητοποίησαν ότι ο αγώνας τους ήταν πλέον μάταιος!

Το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και της Αγίας Άννας Παλαιοκάστρου…

…απολαμβάνει μια ανεμπόδιστη πανοραμική θέα προς ολόκληρο σχεδόν το νησί και βεβαίως την λιλιπούτεια πρωτεύουσά του…

…στης οποίας το δυτικό άκρο κυριαρχεί ο ιστορικός ναός του Αγίου Νικολάου, χτισμένος σε ύψωμα ακριβώς απέναντι από την Μαύρη Ράχη.

Τα δύο αυτά υψώματα οριοθετούν ουσιαστικά την πανέμορφη βοτσαλωτή παραλία του Κάτω Γιαλού, στη νότια πλευρά του οικισμού, με θέα τα Αντίψαρα και κρυστάλλινα, καταγάλανα νερά.

Η κατασκευή του Ι.Ν. του Αγίου Νικολάου, ξεκίνησε το 1785, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, αλλά και σε μια περίοδο που η ναυτιλία των Ψαρών άρχισε να αναπτύσσεται. Ο προστάτης Άγιος των ναυτικών έπρεπε να τιμηθεί και οι Ψαριανοί κουβαλούσαν για χάρη του μάρμαρα από τα Θυμιανά της Χίου, την περίφημη κοκκινωπή θυμιανούσικη πέτρα, αλλά και από άλλα νησιά του Αιγαίου ή και της Μεσογείου, από την Μάλτα ακόμα και την Μασσαλία. Το μήκος του ναού φθάνει τα 28 μέτρα, το πλάτος του τα 14, ενώ το ύψος μέχρι και τα 24 μέτρα! Για το φωτισμό του είχαν σχεδιαστεί 67 παράθυρα και 8 πόρτες, ενώ σήμερα απομένουν αντίστοιχα 51 και 7 ανοίγματα. Τα μεγάλης αξίας σκεύη του ναού, αφιερώματα στην πλειονότητά τους, μεταξύ των οποίων και τα ιερά σκεύη που είχε δωρίσει ο Βαρβάκης, λεηλατήθηκαν κατά την καταστροφή του νησιού το 1824 και σήμερα σώζεται μόνο το ιερό ευαγγέλιο. Ο ναός ολοκληρώθηκε το 1793, την ίδια χρονιά που ήρθε στη ζωή και ο Κωνσταντίνος Κανάρης. Καταστράφηκε το 1824 και ανακαινίστηκε το 1863, όταν οι Ψαριανοί άρχισαν να ξαναεπιστρέφουν στον αγαπημένο τους γενέθλιο τόπο.

Συγκίνηση και δέος αισθάνεται όποιος ανεβαίνει τα 60 φαρδιά σκαλοπάτια, προκειμένου να επισκεφθεί την εκκλησία, όπου προσκύνησε ο Κανάρης πριν ξεκινήσει για το μεγάλο κατόρθωμά του, την ανατίναξη της τουρκικής ναυαρχίδας έξω από το λιμάνι της Χίου. Την σκάλα αυτή είχαν δικαίωμα να ανέβουν μόνο τα μέλη της άρχουσας τάξης των Ψαρών, υπήρχαν δε ακόμα δύο κλίμακες για τους υπόλοιπους κατοίκους του νησιού, τις οποίες χρησιμοποιούσαν πάντα με κοινωνικά κριτήρια, τόσο απαρέγκλιτα, ώστε εξ αυτού και μόνο του γεγονότος μπορούσε να γίνει αντιληπτή η κοινωνική θέση του ανερχόμενου προς τον ναό.

Η θέα προς την πόλη των Ψαρών και την Μαύρη Ράχη, έως και την Χίο στα ανατολικά, είναι συγκλονιστική.

Ακριβώς δίπλα στον ναό του Αγίου Νικολάου βρίσκεται το επίσης ιστορικό κτήριο, όπου στεγαζόταν η Βουλή των Ψαρών. Μετά την απελευθέρωση των Ψαρών από τον τουρκικό ζυγό, το 1912,  επισκευάσθηκε  και χρησιμοποιήθηκε ως Σταθμός Χωροφυλακής, ενώ κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής λειτούργησε ως Διοικητήριο – Παρατηρητήριο. Μετά την αποχώρηση των Γερμανικών στρατευμάτων, το κτήριο παρέμεινε επί μακρό χρονικό διάστημα αχρησιμοποίητο, με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρές ζημιές και φθορά. Το 1978 με πρωτοβουλία και προσπάθειες της νεοϊδρυθείσας «Αδελφότητας Ψαριανών», με πρόεδρο τον Δημήτριο Γ. Ανδριάνα, ο Ε.Ο.Τ. ανέλαβε την αναστήλωσή του, με την συνεργασία του τότε Γραμματέως του Οργανισμού και φίλου των Ψαρών, του Παναγιώτη Λαμπρία. Από το 1980 λειτούργησε ως ξενώνας του Ε.Ο.Τ., αλλά από το 1999 το δικαίωμα χρήσης και εκμετάλλευσης έχει επιστρέψει και πάλι στον Ι.Ν. του Αγίου Νικολάου. Το ξενοδοχείο παραμένει κλειστό από το 2004 και γίνονται ενέργειες τόσο από την Εκκλησία όσο και από τον Δήμο Ψαρών να επισκευασθεί και να επαναλειτουργήσει. Για όποιον απορεί σχετικά με την ύπαρξη κτηρίου Βουλής στο μικρό νησί, οφείλουμε να τονίσουμε ότι έως και το 1821 οι Ψαριανοί έζησαν ήρεμα, ασχολούμενοι με ιδιαίτερη επιτυχία με την αλιεία και το εμπόριο. Εξέλεγαν κάθε χρόνο την τοπική εξουσία τους, μεταξύ των πλουσιοτέρων συμπολιτών τους και επί τούτου συνέρχονταν ετησίως στον Ναό του Αγίου Νικολάου. Οι 4 Δημογέροντες που αναλάμβαναν την εκτελεστική εξουσία ήταν και υπεύθυνοι απέναντι στον Τούρκο ναύαρχο (τον καπετάν-πασά) και παράλληλα διοικούσαν ουσιαστικά το νησί, μιας και δεν υπήρχε Τούρκος Διοικητής. Επίσης, ακόμα και τα ποινικά δικαστήρια (π.χ. για εγκλήματα) εκδικάζονταν από τους ίδιους τους Ψαριανούς. Το 1815 προσετέθη στη διοίκηση του νησιού και Διοικητής. Πριν από την επανάσταση του 1821 το νησί είχε καταφέρει να πλουτίσει και να ευημερεί, ήταν δε 3ο σε ναυτική δύναμη -με πάνω από 45 πλοία- μετά την Ύδρα και τις Σπέτσες.

Το Κτήριο της Βουλής των Ψαρών δίπλα στον Άγιο Νικόλαο.

Στο εσωτερικό του ναού εντυπωσιάζει το μαρμάρινο τέμπλο, αλλά και οι κολώνες που καταλήγουν σε χρυσό στεφάνι, ακριβώς κάτω από το κιονόκρανό τους.

Όλοι προσέφεραν αυτό που ο καθένας μπορούσε για το χτίσιμο του περικαλλούς ναού. Oι Ψαριανές μετέφεραν τα κεράσματα στους εργάτες μέσα στα πιο όμορφα πιάτα που είχαν στο νοικοκυριό τους. Όταν τελείωσε η κατασκευή, οι εργάτες πήραν τα πιάτα και τα εντοίχισαν στο εξωτερικό του ναού, όπου και παραμένουν έως και σήμερα. Αριστερά διακρίνεται το εντυπωσιακό κωδωνοστάσιο.

Στον περίβολο του ναού που συνορεύει με την πλατεία Δημογεροντίας, βρίσκεται τοποθετημένη η προτομή ενός ακόμα άξιου τέκνου των Ψαρών, του Κωνσταντίνου Νικόδημου (1796 – 1877), πυρπολητή και συγγραφέα της ιστορίας των Ψαρών, ο οποίος τελειοποίησε το πυρπολικό και πήρε μέρος στη ναυμαχία στο Τρίκερι, αλλά και στη Λέσβο, όπου έκαψε τουρκική κορβέτα. Μετά την απελευθέρωση παρέμεινε στο ναυτικό, εκλέχτηκε μέλος στο Συμβούλιο της Επικρατείας και Γερουσιαστής, ενώ ανέλαβε πολλές φορές καθήκοντα Υπουργού των Ναυτικών.

Στα πόδια του Αγίου Νικολάου βρίσκονται το Δημοτικό Σχολείο Ψαρών, καθώς και το πανέμορφο δισυπόστατο εκκλησάκι των Ταξιαρχών και του Αγίου Σπυρίδωνος, το οποίο, σύμφωνα με σχετική επιγραφή, κτίστηκε το 1714.

Το σπίτι του Κανάρη βρισκόταν επίσης στις παρυφές του υψώματος που φιλοξενεί τον Άγιο Νικόλαο. Σήμερα η προτομή του αγωνιστή, μέσα σε περιφραγμένο κήπο, που κοσμείται από κανόνια και άγκυρες, υποδηλώνει την θέση της οικίας.

Στην ίδια περιοχή και ο Ι.Ν. του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σε ολόκληρο το νησί απαντώνται περίπου 70 εκκλησίες και ξωκλήσια.

Ο εντυπωσιακός σε μέγεθος Ι.Ν. της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, ο μητροπολιτικός ναός των Ψαρών, κτίστηκε πριν από το 1770, ενώ ο νάρθηκας και το κελί του χρησιμοποιήθηκαν και ως αίθουσες διδασκαλίας. Ανοικοδομήθηκε με δαπάνες κατοίκων του νησιού το 1885.

Την εβδομάδα της γιορτής του Σωτήρος, από 31/7 έως και 6/8, μεταφέρεται από το Μοναστήρι της Κοίμησης και παραμένει εδώ, η θαυματουργή ασημένια εικόνα της Παναγίας. Η μεταφορά της εικόνας γίνεται από την νεολαία του νησιού, που καλύπτει την απόσταση από και προς την Μονή με τα πόδια. Πρόκειται για ένα από τα ωραιότερα έθιμα των Ψαρών, ενώ κατά κοινή ομολογία όλων των παιδιών που συμμετέχουν αυτή η νύχτα είναι μία από τις ομορφότερες της ζωής τους!

Η προτομή του Κανάρη στο κεντρικότερο σημείο του οικισμού των Ψαρών

…και ακριβώς πίσω της το Ηρώον, προς τιμήν των πεσόντων αγωνιστών της επανάστασης του 1821. Εδώ πραγματοποιούνται κάθε καλοκαίρι, στα τέλη Ιουνίου, οι λαμπρές εκδηλώσεις στην Μνήμη του Ολοκαυτώματος.

Σε αυτήν ακριβώς την πλατεία, όπου χτυπά η καρδιά των Ψαρών, συμβαίνουν πολλά, όπως διαπιστώσαμε! Όλα τα πιτσιρίκια του νησιού παρακολούθησαν με ενθουσιασμό -όπως αποδείκνυαν οι χαρούμενες φωνές τους- το πρόγραμμα του κλόουν, που έφθασε μαζί μας από την Χίο, με το τοπικό δρομολόγιο του «Psara Glory». Αυτή ήταν και η τελευταία εκδήλωση για τα φετινά «Βαρβάκεια 2019».

Το Κονάκι, προεπαναστατικό, παραδοσιακό κτήριο, ιδιοκτησίας του Ναυάρχου Ψαρών Νικολή Αποστόλη. κατασκευάσθηκε το 1810 από λαξευμένο πωρόλιθο, στα χρώματα της ώχρας και του γκρι, η δε μοναδικότητά του έγκειται στον συνδυασμό διαφορετικών αρχιτεκτονικών στοιχείων (Μεσαιωνικής Ευρωπαϊκής Αρχιτεκτονικής, Λαϊκής Ανατολίτικης Τέχνης, Λαϊκής Οικοδομικής της Στερεάς Ελλάδας κ.λπ.). Έως και την 22α Ιουνίου 1824, το κτήριο χρησιμοποιήθηκε ως  Ναυτικό Επιμελητήριο, ενώ στη συνέχεια και ως την 21η Οκτωβρίου 1912 οι Τούρκοι το λειτούργησαν ως Διοικητήριο (Κονάκι). Μετά την απελευθέρωση των Ψαρών το έτος 1912, έως και το 1928, στέγασε το πρώτο Δημοτικό Σχολείο και ως σήμερα συνηθίζεται μεταξύ των Ψαριανών να αποκαλείται «Παλιό Σχολείο». Σήμερα ανήκει στον Δήμο του νησιού και γίνονται ενέργειες αναπαλαίωσής του, προκειμένου να στεγαστεί σε αυτό το Μουσείο των Ψαρών.

Όμορφα παλιά ψαριανά σπίτι συναντούμε σε κάθε μας βήμα…

…κατά τη διάρκεια της απογευματινής μας βόλτας στα γραφικά δρομάκια του χωριού.

Το χρυσό φως του δειλινού βάφει την Αίθουσα Πολιτιστικών Εκδηλώσεων του Δήμου Ψαρών

…αλλά και το Κέντρο Νεότητος – Βιβλιοθήκη του Δήμου Ψαρών «Κωσταντής Κοτρόζος», που εγκαινιάστηκε το 2013 και φιλοξενεί 5.250 τόμους βιβλίων, αποτελώντας ένα ζωντανό κύτταρο μάθησης και δημιουργίας για την τοπική κοινωνία.

Εμπνευστής και πρωτεργάτης για την δημιουργία του Κέντρου, αλλά και ψυχή του ως σήμερα, ο αεικίνητος και πολυπράγμων τέως Δήμαρχος του νησιού Εμμανουήλ Α. Αγαπούσης, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά και από εδώ για την μοναδική ξενάγησή του σε ολόκληρο το χωριό και για τα όσα ενδιαφέροντα ακούσαμε από το στόμα του για την ιστορία και τον πολιτισμό του πανέμορφου αυτού τόπου.

Μία ολόκληρη νεκρόπολη φιλοξενείται σε πευκώνα πολύ κοντά στην Βιβλιοθήκη, στο βόρειο άκρο του οικισμού των Ψαρών.

Το σύγχρονο κτήριο του Δημαρχείου Ψαρών

…αποτελεί, εκτός όλων των άλλων, έναν χώρο όπου εκτίθεται οτιδήποτε έχει να κάνει με την ιστορία και τον πολιτισμό του νησιού. Εδώ, ο πίνακας του Νικηφόρου Λύτρα «Ψαριανό μοιρολόι» (1888), όπου οι συγγενείς θρηνούν για τον χαμένο ναυτικό, καθισμένοι αυστηροί και σιωπηλοί γύρω από το φέσι του. Ο πρωτότυπος πίνακας έχει διαστάσεις 97×140 εκατοστά και εκτίθεται στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης. Αξίζει να σημειώσουμε εδώ ότι εκ πατρός καταγωγή από τα Ψαρά είχε και ο μεγάλος ζωγράφος -και όχι μόνο- Νίκος Χατζηκυριάκος Γκίκας (1906 – 1994).

Η περίφημη Ψαριανή Γαλιότα ή Μύστικο, ήταν η εξέλιξη της Γαλέρας, ένα γρήγορο, ελαφρύ και ευέλικτο πλοίο, που πρωτοεμφανίστηκε από τους Ολλανδούς. Διέθετε δύο και κάποτε τρεις ιστούς, στους οποίους ύψωνε από ένα τριγωνικό πανί, ενώ για οπλισμό έφερε δύο ή και τρία πυροβόλα στην πλώρη. Το πρoσωπικό του ήταν πάνω από 100 άντρες. Κατά την επανάσταση του 1770, στο Ρωσοτουρκικό πόλεμο (1768-1774 ), οι Ψαριανοί διέθεσαν στους Ρώσους 36 σακολέβες και γαλιότες.

Στις 20 Απριλίου 1828 η Δημογεροντία Ψαρών ανακήρυξε τον Ιωάννη Καποδίστρια σε Δημότη Ψαρών.

Ο δραστήριος Δήμαρχος Ψαρών Κωνσταντίνος Βρατσάνος, διδάσκαλος στο επάγγελμα, ο οποίος ετοιμάζεται να αναλάβει τα καθήκοντά του για τρίτη συνεχόμενη θητεία, ενώ η ενασχόλησή του με τα κοινά ξεκίνησε ήδη από το 2002, στο πλευρό του τότε Δημάρχου Εμμανουήλ Αγαπούση. Τον ευχαριστούμε θερμά και από εδώ για την άψογη φιλοξενία στο πανέμορφο νησί των Ψαρών και την προσωπική φροντίδα του για κάθε λεπτομέρεια του ταξιδιού και της απρόσκοπτης εκτέλεσης του δημοσιογραφικού μας έργου.

Η πλατεία Αντωνίου Βρατσάνου, σε άμεση γειτνίαση με το Δημαρχείο.

Το Πηγάδι του Κρίτσου. Ένα από τα πολλά περιποιημένα και σηματοδοτημένα πηγάδια, που συναντήσαμε στα Ψαρά.

Στο πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής, του κοιμητηριακού ναού των Ψαρών, στις 26 Ιουλίου.

Το εσωτερικό του ναού.

Ο ναός και το Κοιμητήριο των Ψαρών και λίγο ψηλότερα ο τρισυπόστατος ναός των Αγίων Αναργύρων, του Αγίου Βασιλείου και της Αγίας Κυριακής, με το θαυμάσιο χρυσοποίκιλτο ψηφιδωτό της οροφής του.

Μια τελευταία βόλτα στο λιμάνι των Ψαρών μας φέρνει μπροστά στο εικονοστάσι του Αγίου Αλεξάνδρου, που στήθηκε εδώ στην μνήμη του ναυτικού Αλέξανδρου Πετράλη, ο οποίος θυσιάστηκε για να σώσει την ζωή των ναυτικών του «Παναγία Ψαριανή», στις 15/2/2005. Πίσω του, στην άκρη του μώλου, η προτομή ενός ακόμα άξιου τέκνου των Ψαρών, του εθνικού ευεργέτη Ιωάννη Βαρβάκη, αφιέρωμα του Συλλόγου Αποφοίτων του Βαρβακείου.

Ρίχνουμε μια τελευταία ματιά προς το Μπούρτζι και την Μαύρη Ράχη

…αποχαιρετούμε τον Κανάρη και τον αγέρωχο ανεμόμυλο και ξεκινάμε για την περιήγησή μας στο υπόλοιπο νησί.

ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΩΝ ΨΑΡΩΝ

Χάρτης των Ψαρών.

Τα Ψαρά, παρά την μικρή σχετικά έκτασή τους, παρουσιάζουν μια τεράστια ποικιλομορφία ως προς την γεωμορφολογία και το φυσικό τους ανάγλυφο, γεγονός που τα καθιστά έναν τόπο ιδανικό για εξερεύνηση, για περιπατητικό τουρισμό, ποδηλασία, ψάρεμα ακόμα δε και επισκέψεις με σκάφος στα γειτονικά ακατοίκητα νησάκια.  Προφανώς, ο τόπος ενδείκνυται επίσης για αλιευτικό τουρισμό και αγροτουρισμό, ενώ οι οπαδοί του γαστρονομικού τουρισμού επίσης θα τον λατρέψουν για τα αγνά προϊόντα του, το εκπληκτικό μέλι, τα ολόφρεσκα ψάρια και τις πάμφθηνες αστακομακαρονάδες, τα εξαιρετικής ποιότητος κρέατα και γαλακτοκομικά του.

Πρώτη στάση για όποιον ξεκινά την γνωριμία του με το εσωτερικό του νησιού, δεν θα μπορούσε παρά να είναι η Μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η προστάτιδα του νησιού, που βρίσκεται στο βόρειο άκρο του, χτισμένη πίσω από το βουνό του Προφήτη Ηλία, σε σημείο στρατηγικό για τον έλεγχο όλης της γύρω περιοχής. Σύμφωνα με την παράδοση, την οποία καταγράφει ο ναύαρχος Νικόδημος, το καθολικό του μοναστηριού κτίστηκε το 1780. Δυστυχώς αυτό δεν επιβεβαιώνεται από σαφείς ιστορικές πληροφορίες, πάντως σε έγγραφο του 1797 ο Οικουμενικός Πατριάρχης  Γρηγόριος ο Ε΄ χαρακτηρίζει το μοναστήρι «σταυροπήγιο», άρα αυτό είχε ήδη κτιστεί σε μια περίοδο, που τα Ψαρά βρίσκονταν στο απόγειο της οικονομικής ανάπτυξής τους. Πρόκειται για ένα τετράγωνο σε κάτοψη συγκρότημα διώροφων κελιών, με το αξιόλογο καθολικό να υψώνεται στο κέντρο της αυλής. Πρόκειται για ένα ναό «Αθωνικού» τύπου με τρούλο και δύο παρεκκλήσια, των Αγίων Γρηγορίου Θεολόγου και Συμεών του Νέου Θεολόγου. Οι μοναχοί του ανδρικού αυτού μοναστηριού αντιλήφθηκαν πρώτοι τη συγκέντρωση 140 τουρκικών πλοίων, που την 21η Ιουνίου 1824 πλησίαζαν στο νησί. Κάποιοι απ’ αυτούς έμειναν για να αντιμετωπίσουν τους εισβολείς, κάποιοι άλλοι όμως σίγουρα έφυγαν προς το λιμάνι και πρόλαβαν να επιβιβαστούν σε αποπλέοντα πλοία. Δεν είναι γνωστό αν πήραν μαζί τους πολύτιμα κειμήλια της Μονής. Το σίγουρο όμως είναι ότι στην Ερμούπολη της Σύρου, όπου εγκαταστάθηκαν πολλοί Ψαριανοί, δημιούργησαν τη δική τους συνοικία, τα Ψαριανά και εκεί έχτισαν το 1828 και τη δική τους εκκλησία, που ονομάσθηκε Κοίμηση της Θεοτόκου ή Παναγιά των Ψαριανών, προς ανάμνηση του μοναστηριού της πατρίδας τους. Η ιερή εικόνα αυτής της εκκλησίας, παρουσιάζει την Κοίμηση της Θεοτόκου, δια χειρός Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, του διάσημου Ελ Γκρέκο και προφανώς μεταφέρθηκε εκεί από τους μετανάστες Ψαριανούς προκειμένου να σωθεί.

Η Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που με πάνδημη συμμετοχή γιορτάζει τον Δεκαπενταύγουστο…

…και το εντυπωσιακό τοπίο του βόρειου άκρου των Ψαρών.

Τα Ψαρά «κολυμπούν» μοναχικά στις ενίοτε αγριεμένες θάλασσες του κεντρικού Αιγαίου! Στο τοπίο αυτής της φωτογραφία κυριαρχεί το όμορφο και κατάλευκο σαν περιστέρι εκκλησάκι της Ανάληψης, επί του αμαξιτού δρόμου, στο βόρειο τμήμα του νησιού, μετά την διασταύρωση προς Ξερόκαμπο με πορεία προς το Μοναστήρι. Διακρίνονται επίσης δύο εκκλησάκια με τον χαρακτηριστικό τρούλο πολλών ψαριανών εξωκλησιών, που θυμίζει καπέλο.

Το εσωτερικό του νησιού είναι σπαρμένο με φρυγανικά οικοσυστήματα και πόες, με κυρίαρχα είδη τις αστοιβές και το θυμάρι αντίστοιχα, αλλά και πάμπολλα εκκλησάκια ή αγροτικά κτίσματα, που «γλυκαίνουν» το τραχύ τοπίο.

Μικρές αμμουδερές αγκαλιές με πράσινες πινελιές ξεπηδούν συνεχώς ανάμεσα στο βραχώδες ανάγλυφο, όπως η κοιλάδα του Φτελιού…

…και η ομώνυμη παραλία Φτελιό, στα δυτικά του νησιού, που αγναντεύει αέναα τον προαιώνιο σύντροφό της, τα Αντίψαρα.

Λίγο νοτιότερα το εξαιρετικά ενδιαφέρον Αρχαιολογικό Πάρκο Ψαρών, στη θέση «Αρχοντίκι», όπου ο επιμελητής της Κ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Άρης Τσαραβόπουλος,  μαζί με μία ομάδα φιλολόγων, ερεύνησε 11 τάφους, την περίοδο 1983-1984, ενώ η επιμελήτρια αρχαιοτήτων Λίλιαν Αχειλαρά έφερε το 1985 στο φως τάφο της Υστεροελλαδικής Περιόδου ΙΙΙ (1400-1300 π.Χ.). Στο βάθος διακρίνονται και κάποιες από τις ανεμογεννήτριες του αιολικού πάρκου των Ψαρών.

Από το 1997 ως το 2001 συνεχίστηκε η σωστική ανασκαφική έρευνα στο «Αρχοντίκι» από την Κ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, με χρηματοδότηση του Υπουργείου Αιγαίου. Ερευνήθηκαν συνολικά 162 τάφοι, μεταξύ των οποίων ένας θολωτός, που αποδίδεται στον ήρωα, του οποίου η λατρεία εντοπίστηκε λίγα μέτρα νοτιότερα. Σε μικρή απόσταση από τη νεκρόπολη αποκαλύφθηκε μυκηναϊκός οικισμός. Από το 2002 άρχισαν οι εργασίες ανάδειξης του χώρου στο πλαίσιο του Π.Ε.Π. Βορείου Αιγαίου, οι οποίες ολοκληρώθηκαν το 2008.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μικρή συλλογή ευρημάτων που στεγάζεται…

…σε κτήριο εντός του Αρχαιολογικού Πάρκου και στο οποίο μας ξενάγησε η ευγενέστατη αρχαιοφύλακας Σωσώ Τσαπή.

Αφήνοντας πίσω μας τον αρχαιολογικό χώρο κατευθυνόμαστε πλέον προς τις πανέμορφες και εκτεταμένες παραλίες αυτής της περιοχής του νησιού. Με φόντο τα Αντίψαρα, αλλά και το νησάκι Άι-Νικολάκι, με το ομώνυμο ξωκλήσι…

…η παραλία Αρχοντίκι μας υποδέχεται, με το εκκλησάκι της Αγίας Μαρκέλλας να αποτελεί το σήμα κατατεθέν της. Πίσω της διακρίνεται και το ξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου Αρχοντικιού.

Στα 500 μέτρα από την παραλία βρίσκονται οι βραχονησίδες Νησόπουλα, με μεγαλύτερη το προαναφερθέν Άι-Νικολάκι (στα αριστερά της φωτογραφίας).

Το τοπίο εξακολουθεί να μας προσφέρει τις ίδιες εικόνες αρμονικού παντρέματος της στεριάς με την θάλασσα και των αποχρώσεων του γαλάζιου με το γκρι και το κιτρινοπράσινο…

…καθώς προχωρούμε νότια και πάντοτε παράλληλα με την τεράστια σε μήκος -για τα δεδομένα του νησιού- παραλία της Λάκκας, η οποία βρίσκεται πολύ κοντά στο αιολικό πάρκο των Ψαρών.

Η Λάκκα, όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό και από την φωτογραφία, αποτελεί μια σχεδόν ενιαία παραλία με την γειτονική της παραλία Αρχοντίκι.

Επιστρέφοντας στον οικισμό των Ψαρών και ακολουθώντας πια τον δρόμο που με κατεύθυνση προς τα ανατολικά οδηγεί στις παραλίες του νότιου τμήματος του νησιού, συναντούμε την παραλία Λαζαρέτα, με την παχιά άμμο και τα διάσπαρτα δεντράκια της. Ένα όμορφα διαμορφωμένο πέτρινο μονοπάτι (διακρίνεται στα δεξιά της φωτογραφίας) συνδέει την παραλία αυτή με το χωριό, καθιστώντας την εύκολα προσβάσιμη και με τα πόδια. Στο βάθος η Μαύρη Ράχη.

Στο βάθος της παραλίας, στο τελείωμα του λιθόστρωτου μονοπατιού, που ξεκινά από τα Σπιτάλια, βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Ανδρέα. Πρόκειται για μία πανέμορφη διαδρομή, την οποία συνιστούμε ανεπιφύλακτα, ακόμα και σε όσους δεν αγαπούν ιδιαίτερα το περπάτημα. Εννοείται ότι ως εδώ μπορεί να φθάσει κανείς και με αυτοκίνητο, ακολουθώντας την διαδρομή προς Αχλαδόκαμπο.

Στο ύψωμα, στην ανατολική πλευρά της παραλίας, βρίσκεται σκαρφαλωμένο το εκκλησάκι του Αγίου Χαραλάμπους. Η ευρύτερη αυτή περιοχή, στις εύφορες νότιες παρυφές των Ψαρών, φιλοξενεί τα περισσότερα εξωκλήσια του νησιού.

Το εκκλησάκι του Αγίου Ονουφρίου, με την υπέροχη θέα προς την παραλία Λαζαρέτα.

Η εκτεταμένη παραλία της Λήμνου φιλοξενείται επίσης στην ευρύτερη περιοχή του κόλπου του λιμένα των Ψαρών. Η άμμος και το λεπτό βοτσαλάκι της είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της, καθώς και το άφθονο πράσινο…

…που είναι ορατό ακόμα και από θαλάσσης. Στην φωτογραφία αυτή το υπέροχο ανάγλυφο των Ψαρών, φωτισμένο από το χρυσό φως της δύσης, θυμίζει περισσότερο έναν πίνακα ζωγραφικής παρά ένα υπαρκτό τοπίο!

Η παραλία της Λήμνου είναι εύκολα προσβάσιμη από τον οικισμό των Ψαρών, καθώς υπάρχει ασφαλτοστρωμένος δρόμος, μήκους περίπου 4 χλμ., ως την παραλία.

Το εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων Λήμνου.

Η περιοχή του Αχλαδόκαμπου και των Βουρλιών, με τα πολλά νερά, όπως μαρτυρούν και τα ονόματά τους, παλιά καλλιεργούνταν εντατικά, ενώ και ως σήμερα αποτελούν περιοχές συστηματικής γεωργοκτηνοτροφικής δραστηριότητας.

Η νοτιότερη παραλία του νησιού, το Φανάρι, με τα εντυπωσιακά βράχια και τα κρυστάλλινα νερά της, προφανώς ονοματοδοτήθηκε προς χάριν του φωτεινού γείτονά της…

…που δεν είναι άλλος από τον φάρο Κοκκινόπουλο, που με την ισχυρή δέσμη του φωτός του, φωτίζει το πολυσύχναστο πέρασμα μεταξύ Χίου και Ψαρών. Ο κυκλικός πύργος του έχει ύψος 14,5 μέτρων,

Ο φάρος κατασκευάστηκε το 1909 από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και εντάχθηκε στο Ελληνικό Φαρικό Δίκτυο με την απελευθέρωση των Ψαρών το 1912. Βρίσκεται στο Ν.Α. άκρο του νησιού, 200 μέτρα από το ακρωτήριο Άγιος Γεώργιος και σε εστιακό ύψος 78 μέτρων. Πρωτολειτούργησε με πηγή ενέργειας το πετρέλαιο, εκπέμποντας μία λευκή αναλαμπή ανά 5 δλ. και έχοντας φωτοβολία 23 έως 25 ναυτικών μιλίων. Αυτοματοποιήθηκε κατόπιν παροχής της Δ.Ε.Η. στις 2/8/1984, με φωτοβολία 24 ν.μ.

Ολοκληρώνοντας την περιήγησή μας στα Ψαρά επιστρέφουμε στην πρωτεύουσα του νησιού, ρίχνοντας μια τελευταία ματιά στην εύφορη περιοχή της Λήμνου και στον εμβληματικό βράχο της Μαύρης Ράχης. Θερμές ευχαριστίες για την πλήρη ξενάγηση οφείλουμε στον τόσο υπομονετικό και κατατοπιστικό ξεναγό μας, τον δημοτικό υπάλληλο Γιώργο Φιλίνη.

Για την διαμονή μας στα Ψαρά επιλέχθηκε το συγκρότημα «Ενάλιον», λίγα μόλις μέτρα από την θάλασσα, με θέα στο απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου, αλλά και προς την επιβλητική Μαύρη Ράχη. Κάθε διαμέρισμα είναι καλόγουστα διακοσμημένο και διαθέτει κλιματισμό, μπαλκόνι, κουζίνα και μπάνιο, όλα πλήρως εξοπλισμένα.

Όσο για το φαγητό, απολαύσαμε ένα πραγματικό πανόραμα της ψαριανής παραδοσιακής κουζίνας στο «Aldebaran», ένα από τα καλύτερα εστιατόρια του νησιού, του οποίου το ποιητικό όνομα αποτελεί την ιδιαίτερη ονομασία -προερχόμενη από τους Άραβες- του αστέρα α΄, από τον αστερισμό του Ταύρου!

Τέλος, χορηγός της μετακίνησής μας προς και από τα Ψαρά, υπήρξε το πλοίο «PSARA GLORY», της εταιρείας Αγία Μαρίνη ΙΝΕ, το οποίο συνδέει καθημερινά τα Ψαρά με την Χίο, τόσο με τον κεντρικό λιμένα, όσο και με την Βολισσό.

Μια ονειρεμένη δύση με φόντο τα Αντίψαρα δεν θα μπορούσε παρά να αποτελέσει την ομορφότερη τελευταία εικόνα από τα πανέμορφα κάθε ώρα και εποχή Ψαρά, που πραγματικά μας έκλεψαν την καρδιά!

Copyright ©Katerina Marinaki. All Rights Reserverd. ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική του περιεχομένου του παρόντος web site με οποιονδήποτε τρόπο, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια της κατόχου του Κατερίνας Μαρινάκη. Νόμος 2121/1993 και κανόνες Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.

Κατηγορίες:Greece, Greek IslandsΕτικέτες: , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Αρέσει σε %d bloggers: